Спорттық құзға өрмелеу – олимпиадалық спорт түрі, арнайы жасалған қабырғада немесе табиғи жартас бетінде техникалық және күштік элементтерді орындауды білдіреді. Бұл спорт қозғалыс дәлдігін, дене күшін, икемділікті, тепе-теңдікті және жоғары концентрацияны талап етеді.
Спортшылардың жалпы саны-39:
Әлемдегі спорттық құзға өрмелеу даму тарихы
Спорттық құзға өрмелеудің тарихы альпинизмнен бастау алады. XIX ғасырдың соңында Еуропа елдерінде, әсіресе Альп өңірінде, тау шыңдарына шығумен айналысқан альпинистер өздерінің техникалық дайындығын жақсарту мақсатында жартасқа өрмелеуді жүйелі түрде қолдана бастады. Сол кезеңде өрмелеу жеке спорт емес, альпинизмнің бір бөлігі ретінде қарастырылды.
XX ғасырдың ортасына қарай бұл бағыт өз алдына дамып, жаңа әдістер мен техникалық құралдар пайда болды. Жаңа сақтандыру құрылғылары, арқандар мен карабиндердің шығуы өрмелеуді қауіпсіз әрі қолжетімді етті. 1970–1980 жылдары Франция, АҚШ, Германиядағы әйгілі жартастарда спорттық өрмелеу кең таралып, альпинизмнен толығымен бөлініп шыққан дербес спортқа айналды.
1985 жылы Италияның Бардонеккья қаласында алғашқы ресми халықаралық жарыс өткізілді. Бұл оқиға спорттың жаңа кезеңін бастап, әр елде жарыстар ұйымдастырыла бастады. 1989 жылы Халықаралық альпинизм федерациясы (UIAA) спорттық құзға өрмелеуді ресми түрде жарыс спорты ретінде мойындап, оның ережелерін бекітті. Осылайша, триатлон тәрізді үш бағыт – трудность (lead), жылдамдық (speed) және боулдеринг (bouldering) қалыптасты.
2007 жылы Халықаралық спорттық құзға өрмелеу федерациясы (IFSC) құрылып, спорттың әлемдік деңгейде дамуына жаңа серпін берді. IFSC ұйымдастыратын Әлем чемпионаттары, Әлем кубоктары және жастар арасындағы халықаралық жарыстар бұл спортты жаһандық аренаға шығарды. Құзға өрмелеудің техникасы, жабдығы, ережелері стандартталды, ал спортшылардың саны жыл сайын көбейе түсті.
Спорттың ең үлкен жетістігі – Олимпиада бағдарламасына енгізілуі. 2016 жылы Халықаралық Олимпиада комитеті құзға өрмелеуді ресми түрде мойындап, 2020 Токио Олимпиадасында алғаш рет жарыстар өтті. Сол кезде үш бағыт біріккен комбайн форматында өтті. 2024 Париж Олимпиадасында формат қайта өзгертіліп, жылдамдық жеке медаль ретінде, ал боулдеринг пен трудность біріктірілген тәртіп ретінде ұсынылды. Бұл спорттың танымалдығын одан әрі арттырды.
Бүгінде спорттық құзға өрмелеу әлемнің 150-ден астам елінде дамыған. Азия елдері – Қытай, Жапония, Корея, Қазақстан – халықаралық ареналарда алдыңғы қатарда. Жыл сайын жаңа жабдық, жаңа жаттығу әдістері, жаңа рекордтар пайда болуда. Құзға өрмелеу қазіргі таңда ең жылдам дамып келе жатқан спорт түрлерінің бірі болып саналады, өйткені ол күшті, жылдамдықты, көңіл қоюды, техникалық шеберлікті бірдей талап етеді.
Қазақстандағы спорттық құзға өрмелеудің даму тарихы
Қазақстанда спорттық құзға өрмелеу XX ғасырдың екінші жартысында альпинизммен бірге дамып, алдымен дайындық элементі ретінде қолданылды. Алматы мен Шымкент маңындағы табиғи жартастар алғашқы жаттығу орталықтарына айналды. 1990-жылдары бұл спорт жеке бағыт ретінде қалыптасып, секциялар ашылып, алғашқы жарыстар ұйымдастырыла бастады.
2000-жылдары республика көлемінде жаңа жасанды қабырғалар салынып, жастар арасындағы жарыстар тұрақты жолға қойылды. Осы кезеңде қазақстандық спортшылар ТМД және Азия деңгейінде алғашқы нәтижелерін көрсетті.
2010-жылдардан бастап еліміздің спортшылары, әсіресе жылдамдық бағыты бойынша, Азия чемпионаттары мен халықаралық турнирлерде жүлделі орындар ала бастады. Олимпиадалық спорт мәртебесі құзға өрмелеудің елде кеңінен дамуына серпін берді.
Бүгінде Қазақстанда құзға өрмелеу федерациялары, спорт мектептері, заманауи орталықтар жұмыс істейді. Жас спортшылардың жаңа буыны қалыптасып, халықаралық деңгейде ел намысын абыроймен қорғап келеді.
№1 Балалар мен
жасөспірімдердің
мамандандырылған
олимпиадалық резерв
спорт мектебі
